Voor een podcast die ik maak over energie en ruimte was ik onlangs op bezoek bij Auke van der Woud. De emeritus hoogleraar architectuur- en stedenbouwgeschiedenis schreef tal van boeken over Nederland in de 19e eeuw, en ik wilde van hem weten hoe in die jaren de eerste elektriciteitsnetten waren ontstaan. Voorafgaand aan de opname begon hij over Blauwe Kamer en hoe belangrijk het is dat wij de noodzaak van ruimtelijk ontwerp over het voetlicht blijven brengen. ‘Want’, zo zei hij, ‘we kunnen de creativiteit en verbeeldingskracht van landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen goed gebruiken bij de aanpak van al die complexe vraagstukken.’
Met zulke wijze woorden kan ik het alleen maar eens zijn. En terugblikkend op 2025 zijn er specifieke momenten geweest dat we beide vakgebieden in de etalage hebben gezet. Natuurlijk het jaarboek dat we in december presenteerden en waarin te lezen valt hoe ontwerp kan leiden tot ruimtelijke inrichtingen die betekenisvol zijn, rechtvaardig, authentiek en tijdloos. In het septembernummer boden we zoals elk jaar de nieuwe generatie landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen een podium. Afstudeerders van elf scholen toonden niet alleen hun talent, maar ook hun maatschappelijke engagement.
Naast laten zien waartoe stedenbouw en landschapsarchitectuur in staat zijn, willen we beide vakgebieden bij de les houden. Dit jaar doen we dat bijvoorbeeld met een themadossier in het maartnummer over het gebrek aan vrouwelijk perspectief in de wijze waarop we steden plannen en inrichten. In juni laten gasthoofdredacteuren Wouter Vanstiphout en Michelle Provoost zien welke deuren voor het ontwerp opengaan als we de ‘juiste’ beslissingen nemen. Zoals een verbod op slopen (om bijbouwen te voorkomen), de eis dat al het stadswater ‘zwembaar’ moet zijn of de keus om in Nederland geen vlees meer te produceren. Tot slot verwelkomen we vanaf de zomer een nieuwe columnist. Schrijfster Eva Vriend zal met haar onbevangen blik veranderingen in het landschap gadeslaan. Ze vervangt Arjan Harbers die ons vier jaar lang met een ongewone blik liet kijken naar alledaagse zaken in onze dagelijkse leefomgeving.
Mark Hendriks, hoofdredacteur
Minimale verharding in Boxtelse wijk
De basis voor dit uitbreidingsplan aan de noordelijke stadsrand van Boxtel is een groen raamwerk van lanen en zichtlijnen. Door de nieuwe wijk slingert de zogenoemde Laan van Selis. Deze straat fungeert als ontsluitingsweg en beschikt aan beide zijden over brede groenstroken met grote bomen en heesters. Haaks op deze laan liggen de woonstraten, die in zuidelijke richting naar het dal van de Dommel lopen. Twee wijkparken zorgen voor lucht en ontspanning, oude eiken zijn daar behouden. Binnen dit raamwerk liggen de bouwvelden, waarin de woningen zoveel mogelijk op de zon zijn gericht. Dit vanwege de zonnepanelen op de daken van deze gasloze wijk. Overal liggen wadi’s en de verharding is tot een minimum beperkt. Op die manier kan overtollig regenwater gemakkelijk infiltreren.
Project nieuwe woonwijk
Locatie Boxtel
Ontwerper CB5 i.s.m. Antea Group, Buiten5, LBA
Opdrachtgevers VOF Boxtel Selissen (samenwerking van Whoon Projectontwikkeling en Bouwbedrijf van Peer)
Uitvoering Whoon Bouwbedrijf, Bouwbedrijf van Peer, Van den Boomen (openbare ruimte)
Programma 475 woningen
Periode van ontwerp 2016-2022
Realisatie 2020-2026
Foto’s Base Photography
VAN DE NVTL
De boekenclub van de NVTL leest dit winterseizoen Lo-Tek – Design by Radical Indigenism van Julia Watson. Lo-Tek is een designbeweging die voortbouwt op inheemse filosofie en lokale infrastructuur om duurzame, veerkrachtige, en op de natuur gebaseerde technologie te ontwikkelen. Meld je aan voor de WhatsApp-groep en lees het boek in je eigen tempo. In het voorjaar volgt een boekbespreking.
Schrijf je in voor de nieuwe Design Challenge WaterWerkt in het Dommeldal van Kunstloc Brabant. Hierin wordt het historische watermolenlandschap benaderd als sleutel voor toekomstbestendig water- en landschapsbeleid. Het Dommeldal wordt onderzocht vanuit zowel hydrologisch, landschappelijk, cultuurhistorisch als ecologisch perspectief. Daardoor ontstaat een domeinoverstijgend onderzoeks- en ontwerpkader.
VAN DE BNSP
Tijdens het 25-jarig jubileumfeest van de BNSP zijn de Ruimtelijke Ordening Erkenning Penningen (ROEP) uitgereikt. Deze nieuwe vakprijzen gaan naar een persoon, een bureau en een organisatie vanwege hun uitzonderlijke bijdrage aan de ontwikkeling en positionering van stedenbouw en planologie. De winnaars van 2026 zijn verkeerskundige Marco te Brömmelstroet, bureau Urhahn en de gemeente Tilburg.
op film
In gesprek met Oudolf
Tuinontwerper Arjan Boekel van De Bloeimeesters ging in gesprek met Piet Oudolf over het belang van plantenkennis. Vooral nu het in onze publieke ruimtes draait om waterberging, biodiversiteitsherstel en het tegengaan van hittestress. De ontmoeting is door Generatie Alles op film vastgelegd.
Máximapark
Regisseur Hans den Hartog maakte de film Máximapark – Van glastuinbouw tot levend landschap, over het Máximapark in het Utrechtse stadsdeel Leidsche Rijn. Het is een portret van het 25 jaar jonge park. Riek Bakker vertelt over het ontstaan, ontwerper Adriaan Geuze neemt de kijker mee langs bijzondere plekken. Ook is er aandacht voor een door Paul de Kort bedacht landschapskunstwerk. Wie meer over deze kunstenaar wil weten: in ons maartnummer hebben we een groot interview met hem.
leestips
Redacteur Judith de Blok las drie boeken over ontwerpen aan stad en land
Follow the river – designs that make her beautiful (Blauwdruk, €27,50)
In deze themaeditie van het internationale tijdschrift ‘scape staat de rivier centraal. Niet als statische blauwe lijn op de kaart, maar als een dynamische, levende entiteit. Aan de hand van negen rivieren verkent dit boek de essentie van water; haar meervoudige, bewegende en veranderende karakter. Doorloop je het boek, dan doorloop je ook de rivier vanaf de bron, tot haar boven-, midden- en benedenstroomse loop om uit te monden in een estuarium of kust. Middels essays, interviews, beeldverhalen en projectanalyses wordt de rivier belicht als natuurverschijnsel én als instrument voor herstel, recreatie en welzijn. Een prikkelend werk voor ontwerpers en planners die water willen begrijpen in al haar gedaanten: van kwetsbare levensader tot ontzagwekkende, soms vernietigende kracht.
De Kloof – Of hoe landschappen culturen dragen (Noordboek, €49,90)
Wat betekent onze leefomgeving voor wie we zijn? In het contemplatieve boek De Kloof onderzoekt Rob van Aerschot de intense wisselwerking tussen mens en landschap. Voor ontwerpers die dagelijks betekenis geven aan ruimte, biedt dit boek een essentieel reflectiekader. Van Aerschot analyseert hoe diverse culturen het landschap beleven en vormgeven, en stelt daarmee vast dat ruimte nooit louter fysiek is, maar een drager van identiteit. Elk landschap vertelt het verhaal van de samenleving die het vormgaf. Het boek dwingt ons om verder te kijken dan onze eigen, individuele beleving. De boodschap is helder: wij hebben als mens een omgeving nodig die ons verhaal vertelt en waarin we ons thuis voelen. De ultieme uitdaging voor planners en ontwerpers is dan ook om de levende narratieven en tradities van plekken te koppelen aan de opgaven van morgen.
De Atlantikwall Atlas. Het Duitse verdedigingssysteem in Nederland 1940-1945 (Thoth, €34,95)
De Atlantikwall was geen verzameling van losse bunkers, maar een integraal ruimtelijk systeem dat de Nederlandse kustlijn ingrijpend heeft veranderd. In deze atlas brengen de auteurs de gelaagde samenhang van dit militaire apparaat in beeld. De heldere cartografie van Yvonne van Mil maakt de strategische logica achter de landschappelijke transformaties, zoals de aanleg van tankgrachten en inundatiegebieden, inzichtelijk. Het boek toont hoe de bezetter het kustgebied als een functionele machine naar zijn hand zette, met sporen die tot op de dag van vandaag zichtbaar zijn in het landschap. De atlas sluit af met een reflectie op de vraag hoe zorgvuldig om te gaan met deze restanten uit het verleden. Voor stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten vormt het een boeiend overzichtswerk van hoe een grootschalig systeem een blijvend stempel op onze leefomgeving heeft gedrukt.
Redacteur Hester van Gent
over de renovatie van het Arnhemse omgevingskunstwerk Blauwe Golven.
Asielopvang in hout
Om komend jaar in hoog tempo voor aangename, veilige en duurzame opvanglocaties te zorgen, start het Centraal Orgaan opvang asielzoekers een experiment met modulaire houtbouw. Op het asielzoekerscentrum in Oisterwijk – dat een renovatie ondergaat – verrijzen een kantoor, activiteitencentrum, school en opslagruimte. Elk gebouw wordt uitgevoerd in de door architectenbureau Oma en consortium Circlewoord bedachte ‘houtkern-methode’. Dit betekent een raamwerk van gestandaardiseerde kolommen en balken, kruislings gelamineerde vloerpanelen en scheidingswanden van biobased materialen. De nieuwe gebouwen zijn bedoeld om het leven in het asielzoekerscentrum humaan en betekenisvol te maken. De binnenruimtes zijn open en gastvrij, met grote ramen. De houten buitengevels stralen warmte uit. In het activiteitencentrum worden verschillende integratieprogramma’s aangeboden. Beneden zijn een recreatiezaal, werkruimtes en een speellokaal voor kinderen. Boven kunnen bewoners zich terugtrekken om bijvoorbeeld te studeren. De school is geschikt voor kleuter-, basis- en voortgezet onderwijs, en beschikt ook nog eens over een speelterrein waar alle kinderen welkom zijn. De opslagplaats heeft een milieustraat waar afvalscheiding mogelijk is.
Project uitbreiding en renovatie asielzoekerscentrum
Locatie Oisterwijk
Ontwerp OMA, Circlewood,
I.s.m. ABT, Hedgehog, DWA, Heko Spanten, Luning
Opdrachtgever Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA)
Periode van ontwerp 2025
Realisatie 2026
Foto’s Frans Parthesius
Binnenkijken bij...
Flux landscape architecture
De werkruimte van Flux landscape architecture in Utrecht is licht en open. Met 25 landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen wordt hier gewerkt aan opgaven op verschillende
schaalniveaus. Er is ruimte om gezamenlijk te schetsen, maquettes te maken, te lunchen en te tafeltennissen.
Direct naast het kantoor is een 80 meter lange proeftuin
aangelegd voor klimaatrobuuste beplanting, met delen bos, (arme) droge stukken en een wadi. De beplanting wordt gemonitord en kennis wordt ontwikkeld die toe te passen is in
projecten. Het kantoor ligt in Rotsoord, een dynamisch stukje stad. Flux werkt er samen met de gemeente Utrecht aan het ontwerp van de openbare ruimte, met aandacht
voor vergroening en het opvangen van regenwater. Het ruwe karakter van Rotsoord komt terug in verwilderde beplanting en het toepassen van hergebruikte materialen, zoals oude
stoepbanden.
Nog geen abonnee, maar wel benieuwd naar de volgende editie?
Kijk hier voor onze abonnementen en aanbiedingen.
Mocht u als Blauwe Kamerabonnee het e-zine niet in uw e-mail ontvangen
dan beschikken wij mogelijk niet over uw juiste e-mailadres.
U kunt uw e-mailadres hier
doorgeven.