De Delftse alumnus Regina Klinger studeerde af op een plan voor de ‘onderwereld’ van Napels. ‘In de diepte onder onze steden liggen kansen om actuele opgaven van antwoorden te voorzien’

‘Deze prijs is zo onverwacht, het is eigenlijk niet te beschrijven. Je stopt zoveel tijd in je afstudeerproject, het is een jaar lang het allerbelangrijkst in je leven. Het is fijn dat zo’n prijs dat erkent, en dat het verhaal dat ik wil vertellen een groter publiek bereikt. Ik vind het belangrijk dat mensen inzien dat oplossingen voor stedelijke vraagstukken niet alleen op het maaiveld gevonden hoeven te worden. In de diepte onder onze steden liggen zoveel mogelijkheden om actuele vraagstukken van antwoorden te voorzien, om erfgoed zichtbaar te maken, om de publieke ruimte te vergroten.

‘Ik wist al snel dat ik aan de ondergrondse wereld van Napels wilde werken. Ik ken de stad goed, en spreek vloeiend Italiaans. De stad is zo fascinerend – chaotisch, druk, vies, maar bevolkt door de meest vriendelijke en sociale mensen die ik ken. Napels gaat gebukt onder overtoerisme, hittestress, een chronisch gebrek aan groen, vastgoedprijzen die de pan uitrijzen. Maar onder de straten ligt een enorm labyrint van gangen en ruimtes met enorm veel potentie. Het is een tweede stad, waar vroeger handel werd gedreven, met arcades, en vol liefdesverhalen en mythes.

‘Ik heb voor mezelf uiteindelijk een klassieke landschapsarchitectuuropgave geformuleerd: welke kansen biedt die onderwereld voor het vergroten en verbeteren van de publieke ruimte, en hoe kan deze daarin bijdragen in de aanpak van klimaatopgaven? Want let wel, zodra je op een snikhete dag afdaalt voel je de impact – de aangename verkoeling, het gevoel dat je weer vrijuit kan ademen.

‘In mijn afstudeerproject gebruik ik het ontwerpen zelf als onderzoeksinstrument. Er is genoeg geschreven over de Napolitaanse ondergrond. Maar over de ruimtelijke ingrepen die ik voor me zag – verbindingen leggen tussen boven en onder, met water als bindend element – was weinig bekend. Door te tekenen en te visualiseren kon ik uitvogelen of wat ik bedacht had daadwerkelijk kon. Het was een kwestie van testen en uitproberen. ‘Het is de bedoeling dat ik samen met mijn Italiaanse begeleider langsga bij de gemeente. Een lokale onderzoeksgroep van architecten – met de toepasselijke naam Cool City – heeft interesse om een conferentie te houden over dit onderwerp.’

De impact van ventilatie om stedelijke hitte-eilanden te bestrijden blijft vaak onderbelicht. Met de focus op een acht kilometer lange spoorcorridor in Breda verkent het project Wind Woven van Rachel Borovska de cruciale rol van stedelijke ventilatie binnen klimaatadaptieve opgaven. Ventilatie kan helpen hitte-eilanden te voorkomen en ondersteunt koelstrategieën in het kader van verdichting.

Het ontwerp speelt in op de kenmerkende windpatronen van Nederland, van krachtige zuidwestenwinden in de winter tot warme oostenwinden in de zomer. Het laat zien hoe wind niet alleen koelt, maar ook een hele microwereld van zaden, sporen en insecten transporteert en zo ecosystemen in het stedelijk weefsel met elkaar verbindt. Door met deze natuurlijke krachten samen te werken, wordt de spoorcorridor heringericht tot een parkachtig lint: een groen-blauw netwerk dat zich door het hart van Breda weeft. Dit netwerk begeleidt, filtert en stuurt luchtstromen, biedt ruimte aan biodiversiteit en recreatie. Tegelijkertijd vormt het een ruimtelijk raamwerk voor nieuwe woonwijken.

Afstudeerder Rachel Borovska

Project Wind woven

School Academie van Bouwkunst Amsterdam

Opleiding Landschapsarchitectuur

Begeleiding Gert-Jan Wisse, Nikol Dietz, Rene van der Velde

Fotografie Nadine van den Berg

Lieke Verhoeven maakte samen met Roel Muurlink en Emma Castelein een landschapsvisie voor het Hoogheemraadschap van Rijnland.

‘Ons afstudeerproject is niet zonder slag of stoot verlopen. We hebben er veel moeite voor gedaan. Het mooie cijfer dat we vanuit school kregen was al een kers op de taart. Dat we deze prijs wonnen was dan ook een beetje onwerkelijk. Echt een kroon op ons werk. De lovende woorden van de jury deden ons goed, ook omdat we het gevoel hebben dat onze opdrachtgever ons werk niet altijd voor de volledige 100 procent heeft gewaardeerd.

‘Dat komt deels ook door de aard van zo’n waterschapsorganisatie. Ze zijn erg op technologie gericht en hadden geen duidelijk beeld van wat wij als landschapsontwerpers doen. Ze vonden onze ideeën over meer ruimte geven aan natuurlijke processen om het watersysteem robuuster te maken, soms te abstract en haaks staan op hun geloof in techniek. Dat werkte weleens beperkend, maar omdat wij ons richtten op een verre toekomst, wilden we ons daar niet te veel door laten leiden. Gelukkig merkten we dat onze inzichten door sommige medewerkers wel degelijk begrepen werden. Of ze er werkelijk gebruik van gaan maken, hangt af van wat het waterschapsbestuur van onze voorstellen vindt.

‘Het is op de HAS normaal om in teams af te studeren. Elke dag trokken we ons terug in ons afstudeerhok. We leerden elkaar goed kennen, en hebben veel van elkaar opgestoken. Met z’n drieën kom je op ideeën die je alleen nooit bedacht zou hebben. Bovendien sta je met drie man sterker dan alleen – dat was richting deze opdrachtgever wel fijn. Ik ga in januari aan de slag bij MTD. Ik zie ernaar uit om dan met de kleine schaal, met het ontwerpen van plekken in de stad aan de slag te gaan.’

Het Havenkwartier in Deventer is een verhard industriegebied. In opdracht van de gemeente Deventer is onderzocht hoe het gebied kan worden getransformeerd tot een hoogstedelijke, leefbare, biodiverse en sociale stadswijk.

In de ontwerpvisie van Isa Welling staan gemeenschapsvorming en biodiversiteit centraal. Voor biodiversiteit zijn drie gidssoorten gekozen: de ijsvogel, de gierzwaluw en de egel, en er is ontworpen op basis van ecologie, gidssoorten en een landschappelijke structuur. Het ontwerp voor het Haveneiland moet een nieuw perspectief bieden op hoogstedelijk ontwerpen: de natuur is niet langer een toevoeging achteraf, maar vormt de basis van het plan. De stad van de toekomst is geen zee van asfalt met stenen eilanden, maar een ecosysteem waarin mens en dier samenleven. De kern van het ontwerp is een brede ecologische laan, als ‘groene ruggengraat’ van het gebied. Ruimtes worden ontworpen met het oog op gemeenschapsvorming en maken het gebied uniek. Woonvormen zijn afgestemd op gemeenschappen en geclusterd rond semi-openbare tuinen.

Afstudeerder Isa Welling

Project Herinrichting van het Haveneiland

School Saxion University of Applied Sciences

Opleiding Stedenbouwkundig ontwerpen

Begeleiding Arnoud Siemonsma en Arnoud van Sisseren (gemeente Deventer)

Na decennia van conflicten, blokkades en herhalende verwoestingen, bevindt Gaza zich in een humanitaire en urbane crisis van ongekende orde. De behoefte aan noodhuisvesting is urgent, maar het creëren van een duurzame ruimtelijke toekomst is minstens even essentieel. In het project Van Noodopvang naar Permanentie stelt Ana Petre een gefaseerde strategie voor, die beide dimensies verbindt.

De strategie bouwt voort op een schaalbaar model voor wederopbouw. Hierin wordt onmiddellijke opvang gekoppeld aan het herstel van stedelijk en landelijk gebied op de lange termijn. Op basis van een ruimtelijke analyse en een flexibel planningssysteem, worden geschikte locaties geïdentificeerd voor gefaseerde opvang en herontwikkeling. Het project zoekt met een kritisch oog naar de beschikbaarheid van land voor tijdelijke- en permanente huisvesting. Daarbij neemt het de unieke sociaal-politieke-, ecologische- en veiligheidsuitdagingen van Gaza in acht. Het resultaat is een adaptief ruimtelijk raamwerk dat stapsgewijze wederopbouw mogelijk maakt, ondanks de voortdurende instabiliteit.

Afstudeerder Ana Petre 

Project Van Noodopvang naar Permanentie

School Breda University of Applied Sciences

Opleiding Urban design

Begeleiding Maurizio Scarciglia en Lubna Shaheen

In overleg met juryvoorzitter Gijs van den Boomen en rijksadviseurs Noël van Dooren en Thijs van Spaandonk koos landschapsarchitect en CRa-secretaris Rienke Groot de winnaars van de KuiperCompagnons Graduation Awards.

Hoe heeft u de genomineerde projecten bekeken?

‘Eerst blader je door de werken heen. Ik ben visueel ingesteld, dus wat pakt me, welk gevoel roept een project op, welke beelden spreken aan? Vervolgens stelde ik mezelf de vraag: begrijp ik wat deze afstudeerder mij wil vertellen? Lukt het iemand om van een vraagstelling via een methodiek en ontwerpkeuzes tot begrijpelijke uitkomsten te komen? Op dit vlak blijken grote verschillen te bestaan – het is in ieder geval opvallend dat vooral de bachelorstudenten erin slagen om duidelijke verhaallijnen te maken.’

Wat viel nog meer op?

‘De bevlogenheid, het engagement. Vrijwel alle afstudeerprojecten hebben een maatschappelijke opgave als basis. Zoals het op orde brengen van het natuurlijk systeem, zodat duurzaam gebruik van steden en landschappen mogelijk wordt. Denk aan het winnende bachelorproject over de herziening van het watersysteem van Zuid-Holland, of afstudeeronderzoeken naar hoe windstromingen de stedelijke natuur helpen. Andere projecten gingen over sociale vraagstukken, zoals de wederopbouw van Gaza. Of over hoe je als ontwerper écht samen met mensen plannen maakt.’

Wilt u de elf scholen nog iets meegeven?

‘Ik juich het toe dat afstudeerders bij aanvang stelling nemen, dat ze de vrije ruimte opzoeken om hun eigen fascinatie nader te verkennen. Maar de uitwerking verdient nog wel wat aandacht. Dus hoe je  vanuit die stellingname tot een voorstel komt dat hout snijdt, dat gestoeld is op bewijslast. Het is mooi om actuele opgaven te agenderen, maar ons vak gaat uiteindelijk over hoe zaken buiten materialiseren.’

Nog geen abonnee, maar wel benieuwd naar de volgende editie?

Kijk hier voor onze abonnementen en aanbiedingen.

Mocht u als Blauwe Kamerabonnee het e-zine niet in uw e-mail ontvangen
dan beschikken wij mogelijk niet over uw juiste e-mailadres.
U kunt uw e-mailadres hier doorgeven.